KİOS KALESİNİN AKIBETİ: ANİ BİR YIKILIŞ MI, YAVAŞ BİR SİLİNİŞ Mİ?
Nuri Taner
G E M L İ K A R A Ş T I R M A L A R I-1
Nuri TANER
KİOS KALESİNİN AKIBETİ: ANİ BİR YIKILIŞ MI, YAVAŞ BİR SİLİNİŞ Mİ?
1. KİOS’TA (GEMLİK’TE) BİR KALE VAR MIYDI?
Antik Kios (Cius), yalnızca bir liman kenti değil; aynı zamanda savunma sistemleriyle çevrili bir yerleşimdi. Antik ve Bizans dönemlerinde Marmara kıyılarındaki önemli kentlerde olduğu gibi Kios’ta da:
sur hatları,
kıyıyı kontrol eden hisar yapıları,
ve muhtemelen limanı koruyan burçlar
bulunmaktaydı.
Ancak bugün bu yapılar neredeyse tamamen ortadan kaybolmuştur. Bu durum, araştırmacıları şu soruya yöneltir:
Kios kalesi bir felaketle mi yıkıldı, yoksa zaman içinde mi silindi?
2. ANTİK VE ERKEN DÖNEM TAHRİBATLARI
Kios’un tarih boyunca birçok kez el değiştirdiği bilinmektedir. Özellikle:
Pers egemenliği döneminde
Hellenistik krallıklar arası mücadelelerde
Roma öncesi çatışmalarda
kentin yakılıp yıkıldığına dair genel ifadeler bulunmaktadır.
Ancak bu kayıtlar:
“kalenin tamamen yıkıldığı”
“surların ortadan kalktığı”
şeklinde açık ve teknik bilgiler vermez.
Dolayısıyla bu dönem için en doğru ifade:
Kios’ta kısmi yıkımlar ve tahribatlar yaşanmıştır, ancak savunma sistemleri tamamen ortadan kalkmamıştır.
3. BİZANS DÖNEMİ: SURLARIN DEVAMLILIĞI
Bizans döneminde Kios’un önemini koruduğu ve:
surlarının onarıldığı,
kıyı savunmasının sürdürüldüğü
anlaşılmaktadır.
Bazı akademik değerlendirmelerde, bölgedeki Bizans dönemi sur kalıntılarının modern yerleşim altında kaldığı ifade edilir.
Bu, çok önemli bir noktaya işaret eder:
Kios’un savunma yapıları Orta Çağ sonuna kadar yaşamaya devam etmiştir.
4. OSMANLI FETHİ: KALE HÂLÂ AYAKTA MIYDI?
14.yüzyıl başlarında gerçekleşen Osmanlı fetih anlatılarında, Gemlik’in:
bir kale-şehir olduğu,
kuşatma sonrası Türk bayrağının
“kalenin burçlarında dalgalandığı”
aktarılır.
Bu bilgi, kritik bir sonucu ortaya koyar:
Kios kalesi (veya sur sistemi) Osmanlı fethi sırasında hâlâ ayaktadır.
Dolayısıyla:
Kale, antik çağda tamamen yok olmamıştır
Orta Çağ sonuna kadar varlığını sürdürmüştür
5. ASIL YIKIM: YAVAŞ VE SESSİZ BİR SÜREÇ
Kios kalesinin ortadan kayboluşu büyük ihtimalle tek bir olayla değil, aşağıdaki süreçlerin birleşimiyle gerçekleşmiştir:
a.DEPREMLER
Marmara Bölgesi aktif fay hattı üzerindedir.
Yüzyıllar içinde:
surlar çatlamış,
burçlar yıkılmış,
yapı bütünlüğü bozulmuştur
b. DEVŞİRME MALZEME KULLANIMI
Osmanlı ve sonraki dönemlerde:
eski sur taşları
yeni evlerde, camilerde, iskelelerde kullanılmıştır
Bu, kalenin “yavaş yavaş sökülmesi” anlamına gelir
c. MODERN YERLEŞİMİN ÜSTÜNE KURULMASI
Bugünkü Gemlik:
büyük ölçüde antik Kios’un üzerine kuruludur
Bu nedenle:
arkeolojik katmanlar
sur temelleri
liman yapıları
toprak altında kalmış veya yok edilmiştir
d. SONUÇ: BİR FELAKET DEĞİL, BİR SÜREÇ
Tüm veriler birlikte değerlendirildiğinde:
Kios kalesi ani bir felaketle yok olmamıştır
Bunun yerine:
antik dönemden Osmanlı’ya kadar yaşamış
ancak
depremler, insan müdahalesi ve şehirleşme nedeniyle
yüzyıllar içinde silinmiştir
e. KİOS KALESİNİN SONU
Kios’un surları ve kalesi, tarihin bir anında yıkılmış bir yapıdan ziyade; savaşların, depremlerin ve insan eliyle sökülen taşların ortak eseri olarak, yavaşça tarihin içine gömülmüş bir mimari hafızadır.
KAYNAKLAR:
Naci Pehlivan, Gemlik Geçmişten Günümüze
Nuri Taner, Gemlik Bölgesi Efsane, Mitoloji ve Söylenceleri Üzerine Bir
Araştırma, Gemlik, 2026
Nuri Taner, Körfezin Hafızası, Gemlik’ten Yalova’ya Mitoloji ve Tahta Kılıçlı
Derviş Efsaneleri,2026
Prof.Dr.Yusuf Oğuzoğlu,”Antik Dönemden Osmanlı Sürecine Tarihsel Bir
Miras:Gemlik Tersanesi ”Bursa’da Yaşam, Mayıs 2018,s.30
Raif Kaplanoğlu- Prof.Dr.Yusuf Oğuzoğlu, Asri Gemlik, Bursa,2011.
Strabon, Antik Çağda Anadolu Coğrafyası, Çev. Adnan Pekman, Arkoloji ve
İanat yayınları, İstanbul,2000.
Veli Orkun, Gemlik Tarih ve Coğrafyası,1947.
Şadiye Bingül, Tarihin Süzgecinde Gemlik, Bursa,1993.
