30 AĞUSTOS 1922 (Başkomutanlık Meydan Savaşı)

Ürer Konak

Tarihimizin en büyük zaferlerinden biri olan bu savaşı tüm ayrıntılarıyla anlatabilmek çok zor. Savaş bazı kaynaklarda dört bölümde incelenmiştir. 26-27 Ağustos günlerini kapsayan “yarma aşaması”, 28-29 Ağustos’ta iki gün süren muharebeler ve başarıdan “yararlanma aşaması”, 30 Ağustos günü imha aşaması” 1 Eylül ve sonrası “takip aşaması” olarak bölümlenmiştir.

Başkomutan Mustafa Kemal, Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa (Çakmak) ve Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa (İnönü) günün ilk saatlerinde at sırtında Kocatepe’ye tırmandılar... Saat 05.oo sıralarıydı. Anadolu’ya Malazgirt’ten giren Türk ordusu da 851 yıl önce aynı günde başka bir meydan savaşını başlatmıştı. Bu tarih için Mustafa Kemal’in bunu bilerek seçtiği söylenir, yazılır. İlki bir toprağı “vatan yaptığımız” ikinci ise yeniden kurtarıp vatan yaptığımız savaştır. Bağımsızlık ve özgürlük savaşıdır. “Misak-ı Milli de öngörülen, yemin edilen sınırlarımızı işgalcilerden temizlemek ve bu sınırlar içinde yeni bir “Türk Devleti” kurmaktır.

Bu büyük savaş, bizi yok sayan, bizi Asya’ya geri sürmeye çalışan emperyalist Batı’ya karşı kazanılmıştır. 26 Ağustos 1922 de başladı. 30 Ağustos’ta düşman yenilerek geri çekilmeye başladı.

Savaşın ayrıntılarına çok girmek istemiyorum. Birkaç ayrıntıyı vererek savaşı anlatmak yeterli olacaktır. 2. Kolordumuz 1 Eylül’ü 2 Eylül’e bağlayan gece düşmanı geri atarak yürümüş, diğer birliklerimizde olduğu gibi bot ve bot vuruğu sıkıntısı, yürüyüş hızını etkilemişti. Tümenler o gün 45-50 km. Yürümüşlerdi. İki saatlik bir dinlenmeden sonra tekrar yürüdüler. 4. Kolordu’nun 23. Tümeni Uşak’a doğru ilerlerken Minkirap köyünün yandığını gördü. İlerisinde Yunan kuvvetlerinin olduğunu öğrendi. Gerekli önlemler alındı. Bırakılan birlik Yunan güçleriyle temas etti. General TRİKPİS, Murat Dağı’nı aşarak Banaz_Uşak indiğinde, 2 Eylül günü General FRANGOS birliklerinin geriye sürülmüş olduğunu öğrendi. Teslim olmaktan başka çaresi kalmamıştı. Temas anında TRİKOPİS, direnme emri verdi. Ancak Yunan askerleri bu emre itaat etmedi. Teslim olmak zorunluluğunda kalarak top ve makineli tüfekleri imha ettirdikten sonra teslim bayrağını çekti. 23 Tümen 69. Alay 1. Tabur Komutanı Yüzbaşı Nihat (ok) kendini Tümen Komutanı olarak tanıttı ve onları teslim aldı. Saat 17.30 sıralarıydı. Esirlerin bir kısmını kendi götürdü, ancak generalleri ve bir kısım esirleri geriden gelen 5. Kafkas Tümenine teslim etti. 408 subay, 4935 erdir. Ayrıca 5 bin tüfek, 100 makineli tüfek, 12 dağ topu alınmıştır. Başkomutan Mustafa Kemal, 3 Eylül günü esir generallerle görüştü. Trikopis ve Digenis’i kabul etti. Onlara “-Vicdanınıza karşı görevinizi yaptığınıza inanıyorsanız, içiniz rahat olabilirsiniz! En büyük komutanların bile esir oldukları tarihte yazılıdır” Trikopis’in elini sıktı. “Oturun General, yorulmuş olacaksınız. Sigara tabakasını uzattı, kahve ısmarladı...

“Ben sizin bu kadar genç olduğunuzu bilmiyordum, General.” ailesine haber verilmesini istedi... Türk Ordusu İzmir’e ve Bursa yönüne ilerlemesine devam etti.

Yunan ordusu çekilişini sürdürüyordu. Hem batı yönünde, hem de doğu yönünde çekilen Yunan güçleriyle çatışmalar sürüyordu. 9 Eylül günü Yüzbaşı Şerafettin başından yaralı olarak Türk Sancağını İzmir Hükümet Konağı’na çekti ve selamladı. Kanı sancağımıza bulaşmıştı. O günün diğer önemli gelişmesi Bursa’nın da işgalden kurtarılmasıydı... Temmuz 1920 den beri işgal altında olan ilimiz ve Büyük Millet Meclisinde serili siyah örtü artık kaldırılabilirdi. 11 Eylül 1922 de saat 21.oo sıralarında Yunanlılar şehirden çekilmeye başladı. Şehre geç vakit girebildi. 15 şehit 40 yaralı 4. Alaydan, 24 şehit 30 yaralı Porsuk müfrezesinden verilmişti. Kocaeli Grubu önce Orhangazi’li, gece yarısında da Gemlik’i kurtardı. En son 18 Eylül günü saat 06.oo’da son Yunan birliği Erdek’ten gemiye bindi, bölgeden ayrıldı.

Büyük Zafer’de kayıplarımız farklı kaynaklarda değişik sayılarla belirtilmektedir. Genel olarak söylersek: Türk Ordusu : 146 subay şehit, 378 subay yaralı, 2 subay esir düşmüştür. 2397 er şehit, 9477 er yaralı, 55 er esirdir. Hastanelerde tedavi edilirken, şehit olanlarla birlikte toplam 547 subay, 13.829 er kaybımız vardır.

Yunan kayıplarıyla ilgili kesin bir bilgi yoktur. Toplam kayıplarının 100 binin üzerinde olduğu çeşitli kaynaklarda belirtilmektedir. Esir sayısı 20-25 bin arasında olduğudur.

Milli mücadelemizin üç ayağı olduğu belirtilir. Millet-Meclis-Ordu. Millet seferber edildi, Meclis işlevsel kılındı, ordu kuruldu ve savaştı... Milli mücadelenin lideri Mustafa Kemal’di. Atatürk’tü, kendine güveni tamdı. Kendisinden çok milletindeki cevhere güvendi, o cevheri işledi ve başardı. Doğru kararlar aldı, verdi. Sorumluluk üstlendi, riskler aldı. Savaşın eknomisini çok iyi yönetti. Az sayıda uçağımız vardı. Bu uçakların kanat ve gövdelerini onarmaya jelatin bulunamadığı için “paça” kaynatılarak bu kısımlara sürülüyordu. Uçakların başındaki nöbetçiler hırsızlığa, suikasta karşı değil, köpekler “paça” sürülü bezleri yemesin diye nöbet tutuyorlardı.

Türk Milleti, Büyük Taarruz, Ahmet Yavuz, Cumhuriyet Kitapları. 2. Baskı. T.C. İnkılap Tarihi Kitapları.